Banna le basali ba lula ba nkoa e le 'lihalofo tse betere' tsa e mong. Empa ho palama ha ho tšoane bakeng sa banyalani bohle. Ba bang, ka nako e loketseng ea bophelo, ba loana le 'li-halves tsa bona tse bohloko' ha ba ntse ba tsoela pele ka likamano tse hlekefetsang. Litloaelong tse tsebahalang, re bone basali ba sotleha ba khutsitse ka tlhekefetso ea malapeng, ho hlekefetsoa le ho hlekefetsoa maikutlong. Empa, na banna le bona ba utloa bohloko likamanong joalo ka basali? Na ho ba kotsing hoa tšoana likamanong tsa batho ba bong ka bobeli? Pele re fumana karabo, a re ke re hlahlobeng ka botebo mahlomola a likamano tse hlekefetsang.
Likamano tse hlekefetsang ke eng?
Tafole ea likateng
Kamano e hlekefetsang ke mokhoa oa boitšoaro bo hlephileng boo ho bona molekane a qobelloang ho tela sebaka sa hae sa boiketlo ka lebaka la mahlomola 'meleng le maikutlong. Sena se matla se sitisa ho leka-lekana kamanong ea lerato. E fetoha papali ea matla haholo moo mohlekefetsi a tiisang matla le boqhekanyetsi holim'a mohlaseluoa ea se nang thuso. Motho a le mong o qobella maikutlo a hae haholo ho molekane, o ba arola ho ba malapa a bona, metsoalle le beng ka bona, mme a sitisa tsamaiso ea bona ea tšehetso. Litšokelo le litšoso li fetoha tloaelo ea letsatsi le letsatsi mme motho ea hlokofalitsoeng ha a na khotso ea kelello ho hang. Ka lebaka leo, kamanong ea hae e hlekefetsang o tlameha ho loana le mefuta e fapaneng ea merusu, a le mong bophelong.
Hangata, likamano tse joalo tse qobelloang kapa manyalo a tlosa seriti, boikhohomoso le tšepo ea motho. Kapele motho ea amehileng o qala ho ipeha molato bakeng sa mathata a lenyalo ’me o nka boikarabelo ba ho lokisa bothata boo. Tlhekefetso e ka ba ea maikutlo, ea 'mele, ea thobalano le ea lichelete 'me e ka kenyelletsa tšabo e matla.
empa ke hobane'ng ha batho ba khutlela likamanong tse hlekefetsang khafetsa? Re bone hangata hore motho ea hlokofalitsoeng o latela mohlala. Esita le ka mor’a ho arohana le mohlekefetsi, o qetella a e-na le molekane ea fosahetseng hape. Ka kelello, mokhoa ona o ama motho ea hlokofalitsoeng hampe, moo bokhoni ba hae ba ho etsa liqeto tse nepahetseng bo utloisang bohloko haholo.
Ke hobane'ng ha banna ba lula likamanong tse hlekefetsang?
Ha ho na molao o thata le o potlakileng oa hore na mohlekefetsi ke mang kamanong; e ka ba 'eena' kapa 'eena.' Ho fosahetse ho nahana hore ke basali feela ba hlasetsoeng ke kamano e hlekefelitsoeng. Ho etsahala le ho banna. Joalo ka basali, banna ba bangata le bona ba lula likamanong tse hlekefetsang maikutlong, licheleteng le ka thobalano. Empa mabaka a ho dula ke afe kamanong e hlekefetsang? Na likhatello tsa kelello kapa tsa sechaba li qobella banna hore ba utloe bohloko ka khutso? Ho na le mabaka a mangata a etsang hore bahlaseluoa ba joalo ba se na khetho e 'ngoe ntle le ho lula kamanong e joalo e senyang.
1. Ba nahana hore ha ho hobe hakaalo
Re itšetlehile ka khopolo e bitsoang 'ho sekisetsa lenyalong.' Banna ba bangata ba tšoaroang ka likamano tse hlekefetsang ba ka ithetsa ka ho lumela hore kamano ha e mpe 'me liphetoho ke karolo ea eona. Banna ba rutoa ho tloha bongoaneng hore ba matla maikutlong ho feta basali ’me ba ka pholosa sekepe sena se tebang se bitsoang lenyalo hamolemo ho feta mang kapa mang. Ke ka lebaka leo banna ba bangata ba tšoasehileng kamanong e hlekefetsang ba fumanang ho le thata ho amohela ’nete eo.
2. Bakuli ba khutsitse
Ke bomalimabe hore hangata ha re nahane ka monyetla oa ho hlekefetsa banna maikutlong. The tshotleho e kgutsitseng ya banna ha e hlokomeloe, tlas'a seaparo sa boitšoaro ba bona bo tiileng le botho bo thata. Ntho e mpe ka ho fetisisa ke hore banna ba joalo le bona ba jara moroalo oa likamano tse tsitsitseng le ho tsetela matla a bona kaofela ho etsa hore lenyalo kapa lerato le atlehe.
3. Ba tšoenyehile ka setšoantšo sa bona
'Log kya kahenge!' ke lebaka le leholo la hore monna a lule lenyalong le hlekefetsang. A re boneng hore banna ba na le maikutlo a hore ba na le matla. Banna ba tlameha ho ba le litšoaneleho tse itseng tse lumellanang le boemo ba 'Monna oa Ntlo' ho ea ka maemo a sechaba. Setšoantšo sena se fetoha moroalo ho banna ba joalo. Tšabo ea ho senya setšoantšo sa bona ke lebaka le hlahelletseng leo ka lona banna ba joalo ba lulang likamanong tse hlekefetsang. Banna ba ba ntseng jalo ba mo maemong a a sa itumediseng thata ka gonne ga ba kgone go bolelela ditsala le ba malapa a bone mathata a bone. Ba boetse ba tšaba ho songoa le ho rohakoa tseo ba ka ’nang ba li rohaka haeba ba kopanela tlokotsing ea bona.
4. Tšebeliso e mpe ea kelello ke mohlekefetsi
Hangata, molekane ea hlekefetsang o tseba kelello ea monna le bofokoli ba hae hantle 'me o mo kholisa hore a lule lenyalong ka mabaka a fapaneng. Esita le moralo oa rona oa sechaba ha o na phomolo ho banna. Ho lebeletsoe hore banyalani ba latele tloaelo ea 'ho fihlela lefu le re arola' ka botebo. Tlhalo e nkoa e le letheba ho motho ka mong ’me kamehla ke eena ea lokelang ho jarisoa molato bakeng sa ho hlōleha ha lenyalo. Mabaka ana a ka bang teng a emisa ka ho feletseng mehopolo ea karohano.
5. Boikarabello ba lelapa le bana
Bohloko le tsietsi ea ho tobana le litlhaselo tsa kamehla tse tsoang ho mosadi ya hlekefetsang li mpe ka ho fetisisa, haholo-holo ha u e-na le bana ka lapeng. Tšabo ea ho arohana le bana e boloka banna ba khomarela lenyalo, esita le ka teko e tsoelang pele ea tlhekefetso. Mosali ea joalo oa tseba hore joaloka motsoali, o khomaretse bana, ’me lerato lena la bana le fetoha sebaka se molemo bakeng sa maqiti a hae a masene.
6. Ho ikhalala
Ho tšoana le se etsahalang ho basali likamanong tse hlekefetsang, banna le bona ba na le ho itšepa ka mor'a ho hlekefetsoa ka nako e telele. Ba qala ho belaella boitlhompho ba bona le bokhoni ba bona esita le ho lokafatsa tlhekefetso e le kotlo e ba tšoanelang bakeng sa ho se khonehe ha bona.
7. Ho tšaba ho qosoa
Banna ba atisa ho nkoa e le bahlaseli. Ke ka lebaka leo banna ba nang le likamano tse hlekefetsang ba bang hlokolosi ho tlaleha kapa ho leka ho tsamaea, kaha ba tšaba hore balekane ba bona ba tla ba qosa ka hore ke bona ba hlekefetsang. Motho ea hlekefetsang a ka laola boemo ho etsa hore ho bonahale eka ke bona bahlaseluoa ba sebele.
8. Boipuso ba lichelete bo haella
Kaha batho ba phela bophelo bo tloaelehileng matsatsing ana, banna ba bangata ba na le mathata a lichelete ho tšehetsa mabothobotho le mokhoa oa bophelo oa kharebe e hlekefetsang. Boemo ba lichelete bo ntse bo ferekana haholoanyane tabeng ea lenyalo le nang le mathata. Haeba motho ea hlekefetsang a le boemong bo botle ba lichelete ho feta ea hlekefelitsoeng, joale ba ka e sebelisa molemong oa bona. Ha monna a qetile nako e telele a e-na le molekane ea mo hlekefetsang, monyetla oa hore lichelete tsa bona li ferekane haholo. Ha e le hantle, mosali ea laolang o nka taolo ea lichelete tsa motho ea hlokofalitsoeng, 'me sena se fana ka maikutlo a ho fumana chelete ea pokotho bakeng sa litšenyehelo tsa letsatsi le letsatsi. Litlaleho tsa ak'haonte ea banka li hlahlojoa ka leihlo la phakoe 'me monna o ikutloa a hloka thuso, leha e le eena mofepi oa lelapa.
9. Lintho li tla ntlafala
Tšepo ha e tlohe ho batho. Bongata ba banna ba tšoasehileng kamanong e hlekefetsang ba ikutloa hore haeba ba ela hloko litlhoko tsa balekane ba bona, joale tlhekefetso e tla emisa. Ho e-na le ho bitsa molekane ka boitšoaro ba bona bo hlekefetsang, banna ba na le tšekamelo ea ho lebisa molato ka hare 'me ba inahanela hore ha ba khone ho phethahatsa litlhoko tsa balekane ba bona ka katleho.
Banna ba ka tsoa joang likamanong tse hlekefetsang?
Ho fanoe ka maikutlo a mangata a kamano e hlekefetsang, ha ho na thuso ea ho lula ho eona. Hopola, bohle re na le tokelo ea ho phela ka khotso le kutloano, 'me ha ho motho ea nang le tokelo ea ho amoha motho ea hlokofalitsoeng, esita le molekane oa hae. Baeletsi ba rona ba fana ka maikutlo a banna ba joalo ba hlasetsoeng tsoa kamanong e hlekefetsang kapele kamoo ho ka khonehang. Haeba u nahana ho nka tlhabollo ea manyalo a banyalani, e tla ba qeto e 'ngoe e fosahetseng. Hopola, mokhoa ona o sa sebetseng oa ho rarolla liphapang o ka baka kotsi ho feta botle. Mofuteng ona oa equation, mosali ea hlekefetsang o se a ntse a le sebakeng se ka sehloohong 'me monna ke eena ea amohelang. Ka nako eo, o ichebile boeena feela hoo a ke keng a nahana ka mahlomola a monna oa hae. Phapang ena ea mantlha e lebisa ho loantšeng lipakane tsa bobeli tsa lenyalo le ho hloleha ho fana ka keletso. Kahoo, kamano ha e bone bokamoso ho hang.
Haeba u loana le boemo bo joalo, keletso feela e tsoang ho litsebi tsa rona ke ho tsoa kamanong e hlekefetsang. Lemoha tlhekefetso, hlokomela hore ha se molato oa hao haeba lenyalo le sa atleha, ’me u tsoe ho lona. Bua le tsamaiso ea hau ea tšehetso, ekaba ba lelapa kapa metsoalle, 'me u ba lokisetse se ka etsahalang. Ho utloisisa liqeto tsa phomolo likamanong tse mabifi nka nako e itseng, empa ha monna ea hlasetsoeng a tseba hore nako e fihlile, ha ho le motsotso o le mong o lokelang ho senngoa ka ho arohana le molekane ea nang le chefo. Hobane ha e e-s'o be morao haholo 'me ka sebele u lokeloa ke bophelo le likamano. Na u lumellana le rōna? Haeba u na le lipale tsa tlhekefetso likamanong tsa batho, ikopanye le baeletsi ba rona ba Bonobology.
Monehelo oa hau ha o hlahise mokhatlo oa liphallelo monehelo. E tla lumella Bonobology ho tsoela pele ho u tlisetsa lintlha tse ncha le tsa morao-rao morerong oa rona oa ho thusa mang kapa mang lefatšeng ho ithuta ho etsa eng kapa eng.
Hona joale kea hlokomela hore ke mosali ea hlekefetsang. Ke 'nile ka khantša monna oa ka ka boomo,' me ke batla ho khaotsa. Keletso leha e le efe ea ho tlohela mekhoa e tla ananeloa. Kea leboha.
Lumela Kristina, Ho hlokomela ke mohato oa pele oa ntlafatso. Ka kopo, re romelle lengolo-tsoibila ho [imeile e sirelelitsoe] mme re ka fihlela tharollo mmoho.